Czym jest podatek od czynności cywilnoprawnych?

Podatek od czynności cywilnoprawnych jest wbrew pozorom bardzo powszechnie płaconym podatkiem. Jak każdy podatek trzeba go rozliczać, ale mogą nastąpić też zwolnienia. Sam podatek został uregulowany Ustawą z dnia 9 września 2000 r. Można też spotkać się ze skrótową nazwą PCC w odniesieniu do podatku od czynności cywilnoprawnych. Za co i kto musi płacić ten podatek?

Podatek od czynności cywilnoprawnych – czyli jakich?

Dokładnie o tym podatku mówi ustawa, ale przeczytanie jej nie jest konieczne. Można powiedzieć wprost, że każda czynność z zakresu prawa cywilnego, która wiąże się z finansami jest czynnością opodatkowaną tym podatkiem. Co do zasady podlegają mu:

  • umowy sprzedaży lub zamiany praw majątkowych i rzeczy,
  • umowy pożyczek pieniędzy lub rzeczy,
  • umowy darowizny,
  • umowy dożywocia,
  • ustanowienie hipoteki,
  • ustanowienie odpłatnego użytkowania, a także służebności,
  • umowy o dział w spadku,
  • umowy o zniesienie współwłasności,
  • umowy depozyty nieprawidłowego,
  • umowy spółki,
  • zmiany do w/w umów, jeśli powodują zwiększenie podstawy opodatkowania,
  • orzeczenia sądów, w tym polubownych i ugód, jeśli wywołują skutki prawne jak w/w umowy.

 
Warto wiedzieć, że czynności te podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeśli ich przedmiot znajduje się na terytorium RP albo prawa majątkowe są wykonywane na terenie RP. Także, gdy nabywca mieszkania lub ma siedzibę na terenie Polski i sama czynność została dokonana w Polsce.
Kto płaci podatek od czynności cywilnoprawnych?

Spis czynności, które podlegają płatności podatku jest szeroki. Tak samo szeroko opisane są strony umów, a co za tym idzie płatnicy podatku PCC. Jednak jako płatników podatku od czynności cywilnoprawnych można wyróżnić:

  • osoby fizyczne,
  • osoby prawne,
  • organizacje nie mające osobowości prawnej, ale będące stronami czynności cywilnoprawnej.

To kto konkretnie w danej sprawie płaci podatek zależne jest od czynności jaka została dokonana. Przykładowo w umowie sprzedaży podatek płaci kupujący. W przypadku pożyczek jest to pożyczkobiorca. Przy ustanowieniu hipoteki podatek płaci osoba składająca oświadczenie woli o ustanowienie hipoteki. W umowach spółek cywilnych podatek płacą wspólnicy, a przy innych rodzajach spółek – sama spółka. Natomiast przy umowie zamiany obie strony płacą podatek PCC solidarnie.
W pozostałych umowa zwykle płaci osoba uzyskująca korzyść. Przykładowo przy umowie darowizny jest to osoba obdarowana. Zawierając umowę dożywocia lub odpłatnego użytkowania albo odpłatnej służebności to nabywca własności nieruchomości musi uiścić podatek. Przy umowach o podział spadku albo zniesienie współwłasności także osoba nabywająca płaci stosowny podatek. Tak samo w wypadku depozytu to osobna przechowująca musi zapłacić od tego podatek.

Stawka podatkowa

Stawka podatku od czynności cywilnoprawnych jest określona w ujęciu procentowym. Dokładnie mówi o tym artykuł 7 Ustawy o PCC. Jednak najczęściej spotyka się umowy sprzedaży nieruchomości i ruchomości. Są one objęte stawką 2% od wartości rynkowej nieruchomości lub ruchomości. W wypadku ustanowienia hipoteki na zabezpieczenie wierzytelności, której wartość jest nieustalona stawka wynosi 19%. Jednak w roku 2019 nastąpiła zmiana w wysokości podatku PCC od umowy pożyczki. Obecnie od 1 stycznia 2019 roku podatek ten zmalał do 0,5% od kwoty lub wartości pożyczki. 

Kto jest zwolniony z płacenia PCC?

W ustawie w artykule 8 ustanowiono też szereg zwolnień podmiotowych. Między innymi od zapłacenia podatku od czynności cywilnoprawnych zwolnione są międzynarodowe organizacje, jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pożytku publicznego czy osoby kupujące na własne potrzeby sprzęt do prowadzenia rehabilitacji. Zwolnione z podatku PCC są też transakcje sprzedaży obcej waluty, bonów i obligacji skarbowych czy praw majątkowych, które są instrumentami finansowymi.

Rozliczenie podatku od czynności cywilnoprawnych

Do rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych przyda się program PIT. Podpowiada on kroki, czyli co wpisać, jakie kwoty wpisać w daną kolumnę i w efekcie wylicza ile podatku trzeba zapłacić. Warto wiedzieć, że deklarację w sprawie PCC składa się w terminie do 14 dni licząc od dnia powstania obowiązku podatku! Czyli np. w ciągu 14 dni od zawarcia umowy pożyczki, należy wyliczyć podatek i zapłacić równowartość 0,5% podatku od czynności cywilnoprawnych od kwoty lub wartości pożyczki. Jedynym wyłączeniem jest, gdy podatek został pobrany przez płatnika – najczęściej jest to notariusz, gdy umowa zawierana jest w formie aktu notarialnego.